Folusznictwo

Folusznictwo – rzemiosło produkcji sukienniczej, zajmujące się folowaniem sukna, czyli procesem mającym na celu oczyszczenie go z tłuszczów i kleju tkackiego oraz nadanie tkaninie puszystości i jej zagęszczenie.

Praca folusznika polegała na zagęszczaniu (spilśnianiu) tkanin i dzianin zawierających wełnę oraz oczyszczaniu ich z tłuszczów i kleju tkackiego. Proces folowania wykonywany był w spilśniarkach (nazywanych też foluszami). Folusze należały do cechów sukienniczych i często były przedsiębiorstwami miejskimi. Czasem zakładano je również jako samodzielne urządzenia bądź łączono z młynami zbożowymi, tartakami czy olejarniami. Folowanie miało na celu częściowe zagęszczenie struktury włókna wykorzystywanego do produkcji sukna oraz tkanin płaszczowych. Wilgotna tkanina w formie pasma była poddawana zgniataniu na szerokość i długość.

Pierwsza wzmianka o folusznikach w Polsce (jako rzemieślnikach wyodrębnionych z tkaczy) pochodzi z 1255 roku. Początkowo folowano nożnie, depcząc tkaninę w kadziach. Od XII wieku na zachodzie Europy (a od XIV wieku również w Polsce) wprowadzono koło wodne wprawiające w ruch kilka drewnianych stęporów, ubijających sukno złożone we wgłębieniu stępy wypełnionej gorącą wodą, czasami z dodatkiem alkaliów (np. moczu zwierzęcego). Pośrednią formą były folusze ręczne, w których sukno ubijano w wydrążonym pniu. W procesie folowania tkaniny kurczyły się, a dodatkowo można było zaobserwować ich niedoskonałości i nadużycia tkaczy. W XVIII wieku proces folowania trwał ok. 8 dni, w tym samo stępowanie 14-25 godzin (przy suknach farbowanych 25-30 godzin).

Folusze wodne (technicznie zbliżone do tych z XVI-XVII wieku) zachowały się m.in. na Podhalu i służą obecnie do produkcji ludowych tkanin wełnianych. Tradycyjne techniki folusznicze utrzymywały się dość długo, a postęp w folusznictwie polegał przede wszystkim na udoskonaleniu napędu, zwiększaniu liczby kół i stęporów oraz wprowadzaniu coraz skuteczniejszych chemikaliów. Rozwój przemysłu ostatecznie pozbawił foluszników zajęcia, a w dzisiejszych czasach proces folowania wykonywany jest przy użyciu maszyn i z pomocą środków chemicznych.